مجله نجوم

جدیدترین اخبار در حوزۀ اخترشناسی و آخرین اکتشافات بشری در فضا و علم فضانوردی

مجله نجوم

م.ن
مجله نجوم جدیدترین اخبار در حوزۀ اخترشناسی و آخرین اکتشافات بشری در فضا و علم فضانوردی

ایده‌ای برای رصد فراخورشیدی‌ها با عدسی گرانشی خورشید

پژوهشگران آزمایشگاه پیشرانۀ جت یا جی‌پی‌ال (JPL)، در ناسا، و شرکت آیرواسپیس (Aerospace) مشغول بررسی ایده‌ای نوآورانه بر پایۀ عدسی گرانشی خورشید برای مشاهدۀ بهتر سیاره‌های فراخورشیدی هستند.

با توجه به نظریۀ نسبیت عام اینشتین، مسیر نور با نزدیک شدن به اجرامی بسیار پرجرم خمیده می‌شود. پرتوهای نور خم شده در پیرامون جرم، مثلاً خورشید، در نهایت در ناحیه‌ای کانونی هم‌گرا می‌شود به‌طوری‌که به نظر می‌رسد از عدسی عبور کرده است. عدسی گرانشی خورشید ممکن است تا صد میلیارد برابر بزرگ‌نمایی ایجاد کند. با این مقدار بزرگ‌نمایی می‌توان جزئیاتی به طول ده کیلومتر را در سیاره‌های فراخورشیدی تشخیص داد. برای استفاده از قابلیت بزرگ‌نمایی گرانشی خورشید باید مجموعه‌ای از آشکارسازها در مکانی مناسب قرار گیرند.

پژوهشگران می‌گویند، این مجموعه از آرایه‌ها باید پرتوهای نور متمرکز شدۀ سیارۀ فراخورشیدی را رصد کنند که با عدسی گرانشی خورشید در فاصله‌ای حدود ۵۵۰ واحد نجومی (AU) از زمین متمرکز می‌شوند. یک واحد نجومی برابر با فاصلۀ میان زمین و خورشید یا در حدود ۱۵۰ میلیون کیلومتر است. پژوهشگران ایدۀ استفاده از بادبان خورشیدی را برای رساندن این آرایه با کمک فضاپیماها به آن فاصلۀ بسیار دور مطرح کرده‌اند. با بهره‌گیری از این بادبان‌ها، فضاپیماهای حامل آشکارسازها می‌توانند با سرعت بیش از ۱۲۰ کیلومتر بر ثانیه به فاصله‌های دوردست سفر کنند.  
آشکارسازهای این آرایه در زمان تصویربرداری باید حدود ۱/۶ کیلومتر از یکدیگر فاصله داشته باشند. همخط نگاه داشتن این آشکارسازها برای رصد فراخورشیدی‌ها چالش‌برانگیز است. رفت و برگشت نور و سیگنال‌های مخابراتی، در آن فاصلۀ دور، حدود شش روز طول می‌کشد. به همین دلیل هدایت فضاپیماها از روی زمین امکان‌پذیر نیست و آن‌ها باید دارای قابلیت تنظیم خودکار باشند.

 

 



تاريخ : سه شنبه 28 / 12 / 1397 | 20:42 | نویسنده : م.ن |

سرانجام دانشمندان به میزان طول روز در زحل پی بردند

شاید تعجب کنید که اخترشناسان تاکنون به طور دقیق طول یک شبانه روز را در زحل نمی‌دانستند. به‌تازگی، به کمک داده‌های جمع‌آوری شده در مأموریت کاسینی سرانجام جواب این راز قدیمی پیدا شد. طبق آن، زحل در مدت زمان ۱۰ ساعت و ۳۳ دقیقه و ۳۸ ثانیه به دور محور خود می‌چرخد.

تعیین طول شبانه روزِ زحل مدت زمان بسیاری ذهن اخترشناسان را به خود مشغول کرده بود، چون این سیاره غولی گازی است و هیچ عارضه‌ای بر آن دیده نمی‌شود. پیش از این، معمولاً اخترشناسان از میدان‌های مغناطیسی برای تخمین چرخش سیاره‌های گازی استفاده می‌کردند. البته این کار فقط در صورتی ممکن است که محور میدان مغناطیسی و محور چرخش، در سیاره‌ای، هم راستای یکدیگر نباشد. همچنین، اندازه‌گیری سیگنال‌های تناوبی در طول موج رادیویی، که هر روز تکرار می‌شوند، ممکن باشد. اما در زحل محور میدان مغناطیسی با محور چرخش هم راستاست؛ بنابراین، انجام دادن این کار آن‌قدر ممکن نبود.

درنتیجه، پژوهشگران رویکرد متفاوتی در پیش گرفتند. آنان تصمیم گرفتند، طول شبانه روز سیارۀ زحل را با  بررسی حلقه‌های آن حساب کنند. هم‌زمان با چرخش سیاره، اختلاف‌هایی ظریف در گرانش باعث ایجاد امواجی در حلقه‌ها می‌شود و از این طریق می‌توان طول یک روز را در این سیاره تخمین زد. این موضوع نخستین‌بار در سال ۱۳۶۱ش/۱۹۸۲م مطرح شد. سپس، با جزئیات بیشتر در سال ۱۳۶۹ش/۱۹۹۰م بررسی شد؛ البته، در آن زمان مشاهدۀ این پدیده در عمل ممکن نبود اما اکنون با بررسی مشاهدات فضاپیمای کاسینی از حلقه‌های زحل، محاسبۀ طول شبانه روز با نوسانات حلقه‌ها ممکن شده است.

آیدا رضایی/ مجله نجوم


 

 

سیاره‌ ها

تاريخ : يکشنبه 26 / 12 / 1397 | 0:00 | نویسنده : م.ن |

ملاقات با کوچک‌ترین سیارک

سازمان فضایی اروپا یا اِسا تصمیم دارد برای نخستین‌بار در مأموریتی به نام هِرا (Hera) با سیارکی دوتایی ملاقات کند که رکورد کوچک‌ترین سیارک کاوش شده را نیز خواهد شکست. مقصد این مأموریت، سیارک دوتایی دیدیموس (Didymos) است که سیارکِ کوچک‌تر به نام  دیدیمون (Didymoon) به اندازۀ‌ هرم بزرگ مصر است. این طرح برای اجرا در سال ۱۴۰۲/۲۰۲۳ برنامه‌ریزی شده و اکنون در مرحلۀ بررسی و منتظر تأیید سازمان فضایی اروپاست.

قطر دیدیموس ۷۸۰ متر است. قطر دیدیمون، که مانند قمر به دور دیدیموس می‌گردد، فقط ۱۶۰ متر است. این سیارک دوتایی به دلیل اندازۀ کوچکش برای آزمایشی دفاعی در برابر برخورد سیارک‌ها به زمین انتخاب شده است. این آزمایش با مشارکت سازمان‌های اِسا و ناسا انجام خواهد شد. قرار است در سال ۱۴۰۰/۲۰۲۲ فضاپیمایی به نام دارت (DART) با سیارک دیدیمون برخورد کند تا مدار چرخش آن را به دور دیدیموس تغییر دهد. هدف از انجام این آزمایش بررسی امکان انحراف سیارک از مدار با برخورد فضایی به آن است. فضاپیمای دارت را ناسا ساخته است و هدایت آن را به عهده دارد.

فضاپیمای هِرا پس از برخورد، در سال ۱۴۰۴/۲۰۲۶، اطلاعات کلیدی‌ای از دیدیموس، که از روی زمین دسترس‌پذیر نیست، به دست خواهد آورد. این اطلاعات شاملِ جرم دیدیمون، مشخصات سطح آن و شکل دهانه‌ای که برخورد دارت ایجاد کرده است خواهد بود. به گفتۀ پژوهشگران، این آزمایش برآورد خوبی از کارایی روش برخورد برای منحرف کردن سیارک به دست می‌دهد. نتایج این آزمایش باعث می‌شود پژوهشگران درک بهتری از استفادۀ این روش برای سیارک‌های بزرگ‌تر داشته باشند و بتوانند از آن برای محافظت سیاره‌مان در برابر برخورد احتمالی سیارک‌‌ها بهره ببرند. دیدیمون به این دلیل که در گروه پرخطرترین سیارک‌های نزدیک به زمین قرار دارد برای این آزمایش مناسب است، چون سیارک‌های بزرگ‌تر از دیدیمون راحت‌تر شناسایی می‌شوند و سیارک‌های کوچک‌تر در مسیر می‌سوزند و آسیب کمتری می‌رسانند؛ اما سیارکی به اندازۀ دیدیمون می‌تواند کل سیارۀ ما را ویران کند!

قرار است در مأموریت هرا کاوشگرهایی روی این دو سیارک فرود آیند که با اندازۀ کوچک و گرانش ضعیف آن‌ها بسیار پرچالش خواهد بود. دیدیموس هر دو ساعت یک بار به دور خود می‌چرخد. فرود در استوای آن به دلیل سرعت چرخش زیاد و گرانش ضعیف ممکن نیست و باید در نزدیکی قطب‌های آن صورت گیرد. گرانش سیارک دیدیمون یک میلیونیومِ گرانش زمین است و سرعت فرار از آن فقط شش سانتی‌متر بر ثانیه تخمین زده شده است. این احتمال وجود دارد که کاوشگر فرود آمده دوباره به فضا بازگردد، به همین دلیل به برنامه‌ریزی بسیار دقیق نیاز دارد.

هاله حاجی‌زاده/ مجله نجوم


 

 



تاريخ : جمعه 24 / 12 / 1397 | 2:51 | نویسنده : م.ن |

کشف کهکشانی جدید در همسایگی‌مان

تلسکوپ فضایی هابل به صورت تصادفی کهکشان جدیدی در همسایگی کهکشان ما یافت که بازمانده‌ای از اوایل شکل‌گیری کیهان است.

چشم تیزبین تلسکوپ هابل و دقت اخترشناسان به طور اتفاقی کهکشان کوتوله‌ای کشف کرد که پیش از این دیده نشده بود. این کهکشان کوتوله پشت انبوه ستارگان، سحابی‌ها و غبار میان‌ستاره‌ایِ متعلق به کهکشان خودمان پنهان شده و تاکنون دیده نشده بود. این کهکشان حدود ۳۰ میلیون سال نوری از ما فاصله دارد که در مقیاس کیهانی اصلاً زیاد نیست و در دستۀ کهکشان‌های کوتولۀ کُره‌گون (dwarf spheroidal galaxy) طبقه‌بندی شده است.

جهان بسیار پیچیده و وسیع است و اجرام فضایی گاه از زاویۀ دید ما در جلوی هم قرار می‌گیرند. هنگامی که منجمان در حال رصد خوشۀ کروی NGC 6752 بودند موفق شدند این کهکشان را، که پشت خوشۀ کروی پنهان شده است، کشف کنند. خوشۀ کروی NGC 6752 در۱۳هزار سال نوری از زمین و در هالۀ کهکشان راه شیری قرار دارد. کهکشان کشف شده به دلیل سن ۱۳ میلیارد ساله و جدایی نسبی از سایر اجرام پیرامونش، تقریباً با کهکشان‌ها و خوشه‌های اطرافش برهم‌کنشی نداشته است و برای اخترشناسان حکم بازمانده‌ای از دوران عالم اولیه دارد.

 

 

اکتشافات

تاريخ : پنجشنبه 23 / 12 / 1397 | 1:14 | نویسنده : م.ن |
صفحه قبل 1 صفحه بعد
.: Weblog Themes By M a h S k i n:.